NTTU – Trước khi một kế hoạch xạ trị được triển khai, liều bức xạ phải được tính toán, thông số kỹ thuật cần được rà soát và thiết bị phải hoàn tất các bước kiểm tra chất lượng. Tham gia quá trình này là nhân sự Vật lý y khoa – vị trí chuyên môn làm việc cùng bác sĩ và kỹ thuật viên để bảo đảm độ chính xác, hiệu quả và an toàn trong điều trị.
Trong một ca xạ trị, người bệnh thường nhìn thấy bác sĩ, kỹ thuật viên và hệ thống máy móc tại phòng điều trị. Phần việc diễn ra trước đó ít được biết đến hơn: xây dựng kế hoạch liều, kiểm tra thiết bị, đối chiếu số liệu và xác nhận các thông số kỹ thuật.
Đây là phạm vi hoạt động của Vật lý y khoa, lĩnh vực ứng dụng kiến thức vật lý vào xạ trị, chẩn đoán hình ảnh và y học hạt nhân.
Người làm Vật lý y khoa không trực tiếp chẩn đoán hoặc chỉ định điều trị. Họ phụ trách các nội dung liên quan đến vật lý bức xạ, đo liều, kiểm tra chất lượng thiết bị và an toàn bức xạ trong quy trình chuyên môn.
Với học sinh có thế mạnh ở các môn khoa học tự nhiên, quan tâm đến công nghệ và muốn làm việc trong lĩnh vực sức khỏe, đây là một hướng nghề nghiệp có phạm vi công việc rõ ràng.
Môi trường học tập thực tiễn của ngành Vật lý Y khoa NTTU với hệ thống thiết bị hiện đại và cơ hội trải nghiệm thực tế tại bệnh viện
Ai chịu trách nhiệm với liều và chất lượng thiết bị?
Một hệ thống xạ trị không được đưa vào sử dụng ngay sau khi hoàn tất lắp đặt. Thiết bị phải được kiểm chuẩn, các thông số cần được đo đạc và chất lượng hoạt động phải được đánh giá theo quy trình.
Trước mỗi kế hoạch điều trị, nhân sự Vật lý y khoa phối hợp với bác sĩ và kỹ thuật viên để tính toán liều bức xạ, rà soát kế hoạch xạ trị và kiểm tra khả năng đáp ứng của thiết bị.
Mục tiêu là đưa liều điều trị đến vùng cần tác động, đồng thời kiểm soát mức bức xạ tại các mô lành xung quanh. Các thông số phải được đối chiếu trước khi kế hoạch được triển khai trên người bệnh.
Công việc vì thế không dừng ở thao tác với máy. Người thực hiện phải hiểu nguyên lý vận hành, tổ chức được phép đo, phân tích số liệu và nhận diện kết quả có dấu hiệu sai lệch.
Sai lệch có thể đến từ thiết bị, quá trình hiệu chuẩn, phương pháp đo hoặc thao tác thực hiện. Trước khi đưa ra kết luận, người phụ trách phải xác định nguyên nhân và kiểm tra lại dữ liệu liên quan.
Trong chẩn đoán hình ảnh, nhân sự Vật lý y khoa tham gia kiểm tra thông số thiết bị, đánh giá chất lượng hình ảnh và đo liều bức xạ. Hình ảnh phải đáp ứng yêu cầu chuyên môn, trong khi mức phơi nhiễm đối với người bệnh và nhân viên y tế cần được kiểm soát.
Ở lĩnh vực y học hạt nhân, phạm vi công việc gắn với thiết bị ghi nhận hình ảnh, dược chất phóng xạ, đánh giá liều và an toàn bức xạ.
Ba lĩnh vực có quy trình khác nhau nhưng cùng đặt ra yêu cầu về độ chính xác của thiết bị, độ tin cậy của số liệu và việc tuân thủ các bước bảo đảm chất lượng.
Do kết quả đo và đánh giá được sử dụng trong quá trình chẩn đoán, điều trị, mỗi kết luận chuyên môn phải có cơ sở kiểm chứng. Đây là công việc đòi hỏi kiến thức vững, khả năng phân tích và tác phong cẩn trọng.
Ngành Vật lý Y khoa NTTU mang đến môi trường học tập toàn diện với nền tảng kiến thức vững chắc, đội ngũ giảng viên giàu kinh nghiệm, hệ thống phòng thực hành hiện đại và cơ hội kiến tập – thực tập tại các bệnh viện lớn
Học bằng thiết bị, số liệu và quy trình kiểm chứng
Sinh viên bắt đầu với nền tảng toán học, vật lý và các kiến thức cơ sở liên quan đến y sinh. Sau đó, người học tiếp cận các nhóm nội dung về vật lý bức xạ và đo liều; an toàn, kiểm tra và bảo đảm chất lượng; ứng dụng trong xạ trị, chẩn đoán hình ảnh và y học hạt nhân.
Muốn đánh giá liều bức xạ, sinh viên phải hiểu bức xạ tương tác với vật chất và cơ thể ra sao. Muốn kiểm tra thiết bị, người học cần nắm nguyên lý vận hành, sử dụng dụng cụ đo và phân tích các thông số kỹ thuật.
Khi số liệu xuất hiện sai lệch, sinh viên phải biết xem lại quy trình, xác định nguyên nhân và thực hiện phép đo kiểm tra. Quá trình này rèn tư duy phân tích, sự cẩn trọng và thói quen đối chiếu dữ liệu trước khi kết luận.
Vật lý y khoa cũng yêu cầu người học sử dụng được tài liệu chuyên môn bằng tiếng Anh. Nhiều hướng dẫn kỹ thuật, tiêu chuẩn và tài liệu thiết bị được công bố bằng ngôn ngữ này. Khả năng đọc hiểu giúp sinh viên cập nhật hướng dẫn, sử dụng đúng thuật ngữ và tiếp cận nguồn tài liệu phục vụ học tập, nghiên cứu.
Năm 2017, Trường Đại học Nguyễn Tất Thành được Bộ Giáo dục và Đào tạo cho phép triển khai thí điểm ngành Vật lý y khoa ở trình độ đại học chính quy. NTTU là cơ sở đầu tiên tại Việt Nam triển khai đào tạo ngành này ở bậc đại học.
Chương trình được xây dựng phù hợp với khung hướng dẫn đào tạo TCS 56 của Cơ quan Năng lượng nguyên tử quốc tế. Trong khuôn khổ dự án hợp tác kỹ thuật VIE 6030, IAEA hỗ trợ NTTU về xây dựng chương trình, phát triển đội ngũ và trang thiết bị thực hành.
Người học không dừng ở việc ghi nhớ công thức mà phải thực hành đo liều, xử lý số liệu, kiểm tra chất lượng và phân tích kết quả trên các thiết bị, phần mềm chuyên ngành.
Hệ thống thực hành tại NTTU phục vụ ba lĩnh vực gồm xạ trị, chẩn đoán hình ảnh và y học hạt nhân. Sinh viên làm quen với thiết bị và phần mềm phục vụ đo liều, kiểm tra chất lượng hình ảnh, mô phỏng và lập kế hoạch xạ trị.
Mỗi nội dung thực hành được triển khai theo một nhiệm vụ cụ thể. Sinh viên phải chuẩn bị phép đo, ghi nhận dữ liệu, đánh giá độ tin cậy của kết quả và tìm nguyên nhân khi xuất hiện sai lệch.
Kết quả tính toán trên giấy chưa phản ánh hết những yếu tố phát sinh khi làm việc với thiết bị thật. Số liệu có thể thay đổi do điều kiện đo, quá trình hiệu chuẩn, cách bố trí dụng cụ hoặc thao tác của người thực hiện.
Vì vậy, giờ thực hành không kết thúc khi sinh viên có được một kết quả. Người học còn phải trả lời được kết quả ấy có hợp lý hay không, phương pháp đo đã đúng chưa và bước nào cần được kiểm tra lại.
Từ những bài tập này, kiến thức vật lý được chuyển thành khả năng xử lý một nhiệm vụ chuyên môn theo quy trình.
NTTU và Trung tâm Hạt nhân TP.HCM chính thức ký kết hợp tác, thúc đẩy đào tạo và nghiên cứu chuyên sâu trong lĩnh vực Vật lý Y khoa
NTTU thường xuyên tổ chức nhiều sân chơi học thuật giúp sinh viên Vật lý Y khoa phát triển tư duy nghiên cứu và kỹ năng thực hành
Đưa bài học vào môi trường bệnh viện
Phòng thực hành giúp sinh viên nắm kỹ thuật đo và kiểm tra. Bệnh viện đặt những kỹ năng đó vào một quy trình có sự phối hợp giữa nhiều vị trí chuyên môn.
Bên cạnh thời gian thực hành tại trường, sinh viên Vật lý y khoa NTTU còn tham gia kiến tập, thực tập và thực hiện khóa luận tại các bệnh viện, cơ sở y tế có hợp tác đào tạo. Trong môi trường thực tế, người học được đội ngũ bác sĩ, nhân sự Vật lý y khoa và kỹ thuật viên hướng dẫn, qua đó tiếp cận quy trình chuyên môn và cách phối hợp giữa các vị trí trong hoạt động chẩn đoán, điều trị.
Trong quá trình này, sinh viên theo dõi cách thiết bị được kiểm tra trước khi sử dụng, cách số liệu được ghi nhận, đối chiếu và cách các bộ phận xử lý khi phát hiện thông số bất thường.
Hoạt động tại bệnh viện cũng giúp người học nhận diện rõ phạm vi công việc của từng vị trí. Bác sĩ phụ trách chẩn đoán và chỉ định chuyên môn; kỹ thuật viên thực hiện các quy trình kỹ thuật; nhân sự Vật lý y khoa đảm nhiệm những nội dung liên quan đến liều, thiết bị, bảo đảm chất lượng và an toàn bức xạ.
Cùng NTTU trải nghiệm tiết học Vật lý Y khoa với không gian học tập hiện đại và nhiều điểm cộng thú vị cho tương lai nghề nghiệp
Việc tiếp xúc với quy trình thực tế giúp sinh viên hiểu vì sao một phép đo phải được thực hiện đúng phương pháp, vì sao số liệu cần được kiểm tra trước khi xác nhận và vì sao mỗi vị trí phải phối hợp chặt chẽ trong quá trình chuyên môn.
Đây cũng là giai đoạn người học rèn tác phong, khả năng báo cáo và trách nhiệm đối với dữ liệu. Những yêu cầu này khó hình thành đầy đủ nếu quá trình đào tạo chỉ diễn ra trong lớp học.
Sau khi tốt nghiệp, cử nhân Vật lý y khoa có thể tìm kiếm cơ hội tại bệnh viện, đơn vị kiểm định, doanh nghiệp thiết bị y tế, viện nghiên cứu hoặc cơ sở đào tạo.
Tại bệnh viện, người học có thể phát triển ở các lĩnh vực đo liều, bảo đảm chất lượng, an toàn bức xạ, xạ trị, chẩn đoán hình ảnh hoặc y học hạt nhân, tùy yêu cầu của từng đơn vị và vị trí chuyên môn.
Tại trung tâm kiểm định hoặc doanh nghiệp thiết bị y tế, công việc có thể liên quan đến đánh giá thông số kỹ thuật, kiểm tra chất lượng, hiệu chuẩn và hỗ trợ kỹ thuật. Người theo hướng nghiên cứu có thể tiếp tục học ở trình độ cao hơn để làm việc tại viện nghiên cứu, cơ sở đào tạo hoặc tham gia phát triển các ứng dụng bức xạ trong y học.
Khả năng sử dụng thiết bị, xử lý số liệu, đọc tài liệu chuyên ngành và làm việc theo quy trình là những năng lực quan trọng khi bước vào môi trường nghề nghiệp.
Vật lý y khoa không phải một lựa chọn bên lề của nhóm ngành sức khỏe. Ngành đảm nhiệm một phạm vi chuyên môn riêng, tập trung vào bức xạ, đo liều, thiết bị và bảo đảm chất lượng trong y tế.
Tại NTTU, quá trình đào tạo được triển khai từ kiến thức nền tảng, thực hành thiết bị đến kiến tập, thực tập tại bệnh viện. Lộ trình này giúp sinh viên hiểu công việc, làm quen với quy trình chuyên môn và chuẩn bị năng lực cho những vị trí gắn với công nghệ bức xạ trong hệ thống y tế.
Thực hiện: Cẩm Thạch
Hình ảnh: Media
